Dank u, maar nee dank u.

Vanochtend ging de telefoon en enthousiast nam ik op. Een mevrouw begon een verhaal over digitale televisie van Ziggo. Hoe tevreden ik was. Gebaseerd op 1 à 2 uur per week dat ik effectief TV kijk, ben ik best tevreden. Haast buiten zichzelf van vreugde vertelde ze me hoe fijn ze dat vond. Of ik ook een favoriete zender had. Daar werd het wat lastiger. Áls ik al TV kijk, is het hoofdzakelijk nieuws en achtergronden. Zo'n elitaire linkse rakker ben ik dan ook wel weer. Het werd even stil aan de andere kan van de lijn. Toen haalde ze adem en zei ze met hoorbare spanning in haar stem: "Mag ik u dan een cadeau aanbieden?" Nou, dat liet ik me uiteraard geen twee keer zeggen. Benieuwd wat het zou zijn, was ik er voor het effect even bij gaan zitten. "Meneer, houdt u van sport?" vroeg ze me. De spanning was op slag weg. "Hmm, niet direct" antwoordde ik haar zo neutraal mogelijk. Aan de andere kant van de lijn bleef het stil. "Oh, tja..." verzuchte ze. "Kijkt u weleens sport 1?" bracht ze het gesprek weer op gang. Ik groef diep in de archieven mijn nog niet erg actieve brein. Sport 1, wat is dat ook alweer. "Ja" riep ik uit, trots op mezelf dat ik wist wat het was. Het is zo'n zender waarbij er een aantal pratende hoofden zitten te zagen over voetbal als ware het het nieuwste muziekstuk dat Mozart postuum net had geschreven. In extase kijkende mannen die een bijna tegennatuurlijk enthousiasme aan de dag kunnen leggen als het gaat om een bal en een twintigtal mannen dat bezweet over een veld lopen om die bal te pakken te krijgen. Ja, die zender kende ik wel. Het was en is me nog steeds een volslagen raadsel waarom mensen zouden willen betalen voor zo'n zender, ze zouden míj moeten betalen om ernaar te kijken. Maar ach, ieder z'n ding. De vrouw aan de andere kant had mijn gedachten niet kunnen horen. Blijkbaar ging ze ervan uit dat ik een leuke zender vond. Met hernieuwd enthousiasme begon ze haar aanbod uit de doeken te doen. Halverwege onderbrak ik haar. "Sorry mevrouw, maar ik hou niet echt van sport." "Maar meneer, er is ook golf en tennis op" Ik verbaasde me een beetje. In de belmevrouw haar wereld was dat duidelijk geen sport. Nu ben ik geen expert, maar toch leek me dat een vrij sportieve activiteit. "Misschien is ons aanbod niet zo geschikt voor u?" klonk ze enigszins teleurgesteld door de telefoon. "Ik ben bang van niet" antwoordde ik. "Jammer..." Ik mompelde iets soortgelijks. "Nou, fijne dag meneer van Keulen"
Toen ik telefoon neerlegde moest ik even glimlachen. Eens en temeer werd het me duidelijk dat de verwachtingen zo vaak niet overeenkomen met de werkelijkheid. Dus nee Ziggo, niet iedere man is fan van sport. Niet elke man onthaast met een fles bier op de bank, kijkend naar Studio Sport. Sommige hebben een diepgewortelde haat tegen alles wat riekt naar voetbal en aanverwante activiteiten. Ben ik a-sportief? Absoluut niet. Maar tot de dag er een WK wandelen wordt georganiseerd zal je mij geen sport zien kijken. Maar eh, voor een leuke korting op mijn bestaande pakket sta ik open. Als jullie me zo graag een cadeau willen geven...

Een indrukwekkend bezoek

Vorige week was ik samen met een goede vriendin een week in Berlijn. Het was een leuke en gezellige week. Maar toch heeft het ook indruk gemaakt. We hebben veel gezien en gedaan, de stad doorkruist van oost naar west en van noord naar zuid. Er ligt zoveel geschiedenis in de Duitse hoofdstad. Geschiedenis die ook nu nog tot de verbeelding spreekt. Alleen het feit dat er een muur was die de stad in twee delen splitste, is al iets vreemds en verbazingwekkends. Delen van de muur zijn te zien in de stad, zo wordt het weer tastbaar.
Toch was dat niet hetgeen dat me het meest bezighoudt. Iets ten noordoosten van de stad ligt de plaats Oranienburg. Een naam die misschien niet direct een belletje doet rinkelen. Totdat je hoort hoe een van de wijken van die stad heet: Sachsenhausen. Een plaats die veel mensen in het geheugen gegrift staat. Natuurlijk kende ik de verhalen en had ik de geschiedenislessen gevolgd over de Tweede Wereldoorlog. Maar niet eerder werd het zo tastbaar en confronterend. Enorme groepen mensen kwamen hier tussen 1936 en 1945 gevangen te zitten. Vaak zonder enig aanwijsbare reden. Soms alleen omdat ze Joods waren, of homoseksueel. Of kritisch op een regime dat zijn bestaansrecht ontleende aan onderdrukking en geweld. Onderdrukking die in Sachsenhausen een heel nieuwe betekenis zou krijgen. Het is bijna niet te bevatten hoe creatief men was met het martelen van de gevangen. Hoe gewetenloos men te werk ging. Alsof de bewakers overtuigd waren dat ze niet met mensen maar met beesten te maken hadden.
Verspreid over het monument en museum kunnen de verhalen gevonden worden van individuen die angstig gedetailleerd vertellen of hun gevangenschap. Zo was er een jongen van amper twintig die, nadat hij was binnengebracht, 24 recht moest staan op de binnenplaats van de gevangenis. Zonder enige beweging of geluid te maken. De minste, zelfs maar suggestie van, beweging zou zijn onmiddelijke dood betekenen. De eerste foto van deze jongen liet een glimlachende jongeman zien met dik, blond haar. De tweede een uitgehonderde, sterk vermagerde man met kaal hoofd. Verbazingwekkend was dat hij op die tweede foto erin geslaagd was toch te glimlachen. En waarom zat hij daar? Alleen maar omdat hij jood was. Niet omdat hij iemand vermoord had, iemand bestolen had of geweldadig was geweest. Nee, alleen omdat hij niet voldeed aan het beeld dat men toen had van de 'perfecte' mens.
En zo wandelden we door het voormalige concentratiekamp. Soms werd ik haast misselijk van de beelden die je zag, de gruwelijkheden die daar hebben plaatsgehad. Nog word ik stil als ik eraan terugdenk. De angst sloeg me om het hart toen ik me realiseerde dat het een zwijgende meerderheid was geweest, die dit had laten gebeuren. Slechts één man die opriep tot dit soort wandaden. Excessen die regulier en gebruikelijk werden. En dat niet een paar dagen, maar nee, jaren lang! Nu, met 4-5 mei in aantocht zet dat je stil bij onze vrijheid die we nu kennen. Bij de vrijheid die we hebben om te zijn we zijn. De vrijheid om te zeggen wat we vinden en denken. Zonder dat we daarvoor gestraft worden. Die vrijheid is me sinds vorige week meer waard dan ooit. Ik hoop dat je dit jaar iets langer stil kan staan bij die vrijheid en om je heen kan kijken en zien dat, dat ook nu niet voor iedereen normaal is. Excessen van vroeger zijn niet weg, misschien bij ons wel. Maar elders in de wereld is die angst en dreiging nog even reëel als 66 jaar geleden. Ons ouders en grootouders zeiden toen: "Dit nooit weer!" Ik hoop en bid dat die wens ook voor de rest van de wereld waarheid wordt.

Fijne valentijn!

Vandaag is het 14 februari. Een dag die zijn weerga niet kent. In die zin: weerga. Als ik de Volkskrant moet geloven. Op de achterpagina stonden daar vandaag een flink aantal advertenties. Niet zomaar advertentie, maar liefdesverklaringen. Onbedekt, onoverdacht en, haast pijnlijk, romantisch. Alhoewel, laat me die zin opnieuw vormen. Romantisch op een wat angstige, beklemmende manier.
Je moet je voorstellen. Het is kwart voor acht 's ochtends en spring uit mijn bed. Vanwege de hoogte van mijn bed is springen ook werkelijk mogelijk. Ik was me, ga ontbijten en sla dan de deur achter me dicht om naar mijn werk te gaan. Beneden in de hal aangekomen, pak ik de krant uit de brievenbus. Alsof de goden ermee speelden, ligt de achterpagina voorop. (Doet 'ie anders nooit, hoor ik de krantenbezorger haast roepen) Een achterpagina vol met advertenties. Op de achtergrond springt een rood hart mij tegemoet. Helaas kan dat hart niet goedmaken wat er op de rest van de pagina staat. Een bloemlezing: "Mijn allerliefste pinguin (hè?)je maakt me blij en gelukkig. Ik ga graag met je de lente... in! Laf joeeeee, je molletje xxxx" En dan ook nog: "Kiekeboe! Daar was Joe. En al jaren heel fijn, mogen we elkaars tierelantijntje zijn. Kus Paitur" En de klapper, wat mij betreft: "WOELRATJE Duizend en nog eens zoveel redenen om bij je te liggen te voelen te strelen, te doen wat ik fijn vind om te doen met jou, alleen jou, daarom. Nog duizend en één keer, ik ben blij dat ik je ken Nog duizend en één keer, ik ben blij met je."
Het glazuur spatte van mijn tanden en kwam terecht op de straat. Alwaar het schreeuwend weg rende. Als dát Valentijn is, blijf ik zo lief nog vrijgezel. Een hele pagina van een gerespecteerde linkse krant, vol met advertenties van een -op z'n minst- twijfelachtig niveau. Daar begon ik mijn dag mee. Pfff... Happy valentine's!

Die eerste zonnestralen

Als de zon zich weer voor het eerst laat zien, ben ik diep gelukkig. Als de plassen op de straat als spiegels werken van een strakblauwe lucht, heb ik niets anders nodig. Als dan dat zeldzame parfum de lucht rondom mij verfrist en vernieuwd, kan ik stilstaan, staren en genieten. Alles lijkt ineens in een ander daglicht te staan. De zon, de wolken, de gebouwen en de mensen. Alles en iedereen krijg weer kleur. Felle kleuren, zachte kleuren of slechts een vage tint. Ieders gezicht is in mijn wereld weer vrolijk en uitgelaten. Ik wil dan springen in de plassen. Mensen op hun rug tikken en hard wegrennen. Of verstoppertje doen. En lachen om flauwe grappen. Gewoon, omdat lachen dan ineens zoveel fijner lijkt. Ik ben niet de enige die zich dan beter voelt. Want de zwervers staan dan weer op, pakken hun weinige spullen bij elkaar en verhuizen naar het park. Stiekem wil ik wel met ze mee. Ook hangen onder een boom, of liggen op een bankje. Ik zou niet eens bedelen, ik zou alleen uitrusten. En genieten van de warmte van de zon. Ach.
Sommige steden veranderen van een gore, oude stad in een warme mediterane stad met lichte gebouwen en prachtig, groene bomen. Gore straten worden ineens warm en sfeervol. Ach.
Dat eerste zonlicht van het jaar. Was het maar altijd zo mooi.

Voiture quinze

Ze lopen met hun koffers langs het ellenlange perron in Parijs. Bepakt en bezakt, overladen met tasjes van Printemps en Galleries Lafayette. Moe maar voldaan balanceren ze met hun koffie en croissant tussen de plassen die de herfstbui heeft achtergelaten. De glinstering van het zonlicht, dat al duidelijk aan kracht heeft ingeboet, geeft het perron een magische glans.
“We hebben het nog getroffen, meiden” zegt een van de dames, moeilijk met haar elleboog duwend tegen het Miss Etam-rugzakje dat zijn eigen wil lijkt te hebben ontwikkeld. De andere drie reisgenoten knikken instemmend. Een van de vrouwen in het groepje heeft de administratie op zich genomen. Geconcentreerd kijkt ze van de nummers in de displays op de trein naar de tickets in haar hand. Zachtjes fluisterend herhaalt ze telkens: “Quinze, 15...” Er wordt goed geoefend om het zo dadelijk mooi te kunnen zeggen tegen de meneer die bij de trein staat.
“Ja, daar is het!” zegt de administratieve mevrouw. Ze versnelt haar pas om haar reisgenoten net voor te kunnen zijn. In haar enthousiasme rijdt ze met haar koffer door de plas. De andere dames giechelen als kleine schoolmeisjes, als de akela een vreemd sprongetje naar rechts maakt. “Hè...” verzucht ze. En dan staat ze voor me. Ze schenkt me haar mooiste glimlach, dan kijkt ze wat ernstiger en zegt: “Voiture quinze?” “Dat klopt, mevrouw” antwoord ik in het nederlands, “Stapt u maar in hoor, goede reis!” Ze blijft me strak aankijken, en zegt dan, aarzelend: “Merci...”
Als we even later tussen Parijs en Brussel rijden, loop ik samen met mijn collega door de trein. De vrouwen van eerder hebben zich comfortabel geïnstalleerd aan het raam. Luid worden de ervaringen uitgewisseld. “Zo dames, leuk gehad in Parijs?” informeer ik. “Het was ge-wel-dig!” antwoorden ze in koor, nadrukkelijk het woord 'geweldig' opdelend. Als ik doorloop, hoor ik ze achter me lachen. “En jij dacht dat hij frans was...”